Zen is een Japans woord en betekent in essentie: aandacht. In de meditatiecursussen die ik geef, komt die essentie al in de eerste les aan bod. Want wat betekent dat nu eigenlijk, zen-zijn? En wat heeft dat met aandacht te maken?

“Aanwezig, totale rust, open, hier en nu, innerlijke stilte…” Dat zijn associaties die cursisten noemen. Allemaal zen. En toch blijft de vraag: hoe dan?

Daar hebben we aandacht voor nodig. Want in essentie heeft het alles te maken met de vraag: waar geven we onze aandacht aan? Aan de gedachten die ons terugbrengen naar het gesprek met die vervelende collega van gisteren, waar we maar over blijven nadenken? Of aan de presentatie van morgen, waarover we ons onzeker voelen en waar we niet mee kunnen stoppen? Onze aandacht zit zo snel en automatisch in het verleden of in de toekomst.

Vaak is de meest logische reactie – en meteen ook een groot misverstand – dat we het denken willen stopzetten. Als ik maar een leeg hoofd krijg, dan heb ik rust. Maar dat werkt niet. Het maakt je juist onrustiger. “Denk niet aan een roze olifant! En waar denk je nu aan?”

In zen train je je aandacht. In essentie is het niets anders dan opmerken dat je aandacht ergens anders is dan bij je ademhaling, en haar dan weer terugbrengen. Je wordt steeds beter en sneller in dat opmerken, en je kunt je aandacht langer bij datgene houden wat in dit moment nodig is. Aandacht sturen, zonder in verzet te gaan tegen de natuurlijke automatismen van je lijf en je geest.

Deze week oefenen we in de yin-les met deze zen-methode van aandacht sturen. De basis is eenvoudig: je aandacht bij je ademhaling houden, je lijf voelen ademen. Vanzelf floept de aandacht ergens anders naartoe, met je gedachten mee naar iets wat is gebeurd, iets waar je over piekert, iets wat je vindt, of naar iets wat nog moet komen maar waar de geest zich nu al druk over maakt. Soms zijn het ook mooie herinneringen, waar je jezelf helemaal in kunt verliezen.

Er komt altijd een moment waarop je het opmerkt: oh, mijn aandacht is niet meer bij mijn ademhaling. Precies dát is het moment waarop je aandacht alweer terug is. En dan begin je opnieuw.

Zen zijn is dus niet helemaal niks hoeven doen. Zen zijn is het vermogen om aandacht te geven aan wat nu aandacht nodig heeft. Dat vermogen groeit steeds door het opmerken: waar is mijn aandacht? en door die aandacht weer terug te brengen naar je ademhaling. Want wat is er nu meer in het hier-en-nu dan je ademhaling?